Johan Huizinga 1872-1945

Vragen

…………. en gedachten over mogelijke antwoorden.

 

Wat is Johan Huizinga eigenlijk? (1)
Geschiedschrijver, historicus, mentaliteitshistoricus, cultuurhistoricus, taalkundige, filoloog, cultuurfilosoof, geschiedfilosoof, filosoof, antropoloog, geleerde, intellectueel, schrijver, wetenschapper.

Hoe komt het dat er zo’n omvangrijke documentatie is over het leven en werk van Johan Huizinga?
Mogelijke elementen die bijdragen aan de blijvende interesse:
–    Hij schreef ‘klassiekers’, zijn werk blijft gelezen worden  
–    Hij wordt gezien als de grootste geschiedschrijver, wordt vaak geciteerd (2)
–    Er zijn een aantal naam-dragende activiteiten en organisaties
–    Het uitgeven van zijn ‘Briefwisseling’ in drie delen – 1600 brieven van en aan JH
–    De dissertaties, biografieën en andere werken over leven en werk van Johan Huizinga
–    Er is (was) een kundig, betrokken en actief archivaris
–    Er was (is) een goede promotie van zijn werk
–    Historici houden van historici, schrijven graag over historici

Wat maakt het dat Johan Huizinga de grootste (bekendste, beroemdste) geschiedschrijver wordt genoemd?
–    De liefdevolle behandeling van zijn thema’s
–    Zijn aandacht voor schoonheid c.q. esthetiek
–    Zijn woordkeuze, zinsbouw: literaire kwaliteiten
–    Zijn vermogen wetenschap en kunst samen te voegen
–    Zijn themakeuze, de onderwerpen
–    De veelzijdigheid en rijkdom bij de uitwerking van zijn thema’s
–    Zijn visie, eigenzinnigheid en creativiteit
–    De religieuze component in zijn werk
–    Het buiten zijn eigen vakdiscipline kijken
–    Zijn integriteit

Wat maakt Johan Huizinga – naast zijn werk – nog meer boeiend?
–    De tijd waarin hij leefde
–    Zijn familie, zijn doopgezinde achtergrond
–    Zijn persoonlijkheid
–    Zijn vrienden
–    Het drama in zijn leven
–    De (on)balans tussen werk en vrije tijd

Wat heeft hem geholpen een grootheid te worden:
–    Zijn aanleg, erfelijkheid: veel aandacht bij biografen voor zijn familie (m.n. de mannelijke lijn)
–    Het milieu waarin hij opgroeide: vader, moeder, stiefmoeder, opa
–    Iets moeilijk definieerbaars in de doopsgezinde cultuur van de familie heeft hem geholpen
–    Hij had leerkrachten die hem inspireerden, steunden – iets in hem zagen
–    Zijn (uitgever)inzicht in interesse (behoefte) van het lezerspubliek – marketing kwaliteiten?
–    Er is iemand op zijn pad gebracht die hem rust bracht, inspireerde en stuurde: zijn vrouw
–    Er kwam iemand op zijn pad die al vroeg zijn kwaliteit zag – Blok – en hem stuurden / hielp
–    Het toeval: bijvoorbeeld een vacature die vrij komt door onverwacht overlijden collega

Waarom kennen veel mensen in mijn familie en vriendenkring Johan Huizinga niet?
–    Ik woon, werk en leef in Groningen en hier is niets dat zijn naam draagt.
–    Ik vertoef in een niet-Huizinga kenners milieu
–    Alleen historici en aanverwante wetenschappers kennen Johan Huizinga
–    Hij heeft geen school – eigen leer c.q. methode – gemaakt
–    Nederlanders zijn niet trots op hun geschiedenis – geen of weinig historisch besef
–    Huizinga is niet makkelijk toegankelijk voor leken
–    Huizinga is voor intellectuelen, is elitair
–    Roem is vergankelijk

Wat is de kritiek op het werk van Johan Huizinga
–    Weinig oog voor sociaaleconomische aspecten.
–    Hij maakt het mooier dan het was
–    Zijn werk is moeilijk toegankelijk voor een breed publiek

(1) Meningen over Johan Huizinga (zou ik graag aanvullen met uw reactie!)
Johan Huizinga blijft Neerlands bekendste historicus.
Hans Renders, Historisch Nieuwsblad 2010-1
Johan Huizinga geniet een onaantastbare reputatie als grootste geschiedschrijver van Nederland.
Dr. A. Th. van Deursen, n.a.v. heruitgave in 2007 van ‘In de schaduwen van morgen’

(2) Huizinga citeren is hem in stand houden / zich aan hem optrekken
Je kan Johan Huizinga ook gebruiken om je eigen kwaliteit, je eigen grootheid te laten zien: in feite span je Huizinga voor je karretje. Want Huizinga aanhalen, hem noemen, komt goed over, maakt een belezen indruk en dat doet goed. Als hij het heeft gezegd c.q. geschreven dan is het bijzonder, dan is het zo, geen discussie meer mogelijk, een goede onderbouwing van je eigen standpunt: jullie weten toch dat Huizinga bijzonder is, zien jullie dan niet dat ik ook bijzonder ben c.q. bijzondere ideeën heb? Weinig mensen proberen de grootheid van Huizinga tegen te spreken, te weerleggen. Zie hier een mogelijk motief om een Huizinga-website op te zetten!


Inleiding en aanleiding inzake mijn interesse voor – en vragen over – Johan Huizinga.

In 2008 kreeg de geschiedfilosoof Frank Ankersmit de Socrates Wisselprijs voor zijn boek ‘De sublieme historische ervaring’, het werd daarmee voor 2008 het beste filosofische boek in het Nederlandse taalgebied. In april 2007 was ik bij de boekpresentatie en heb vervolgens gepoogd het boek te lezen maar ik kwam er niet door, ik had waarschijnlijk meer voorkennis nodig om het te begrijpen. Hoe precies weet ik niet meer (mogelijk is de tekst van de boekomslag blijven hangen) maar ik ontdekte dat ‘De sublieme historische ervaring’ een uitwerking is, min of meer in het verlengde ligt, van de ‘historische sensatie’ van Johan Huizinga. In augustus 2007, een paar maanden na mijn teleurstellende leespoging van Ankersmits boek, zag ik bij een antiquariaat een boekje over Johan Huizinga. Het boekje gekocht, gelezen en Johan Huizinga heeft me niet meer losgelaten. Me verdiepen in Johan Huizinga beleef ik als een mix van enerzijds verdwalen in een enorme hoeveelheid nieuwe en ingewikkelde informatie en anderzijds als een thuiskomen. Het is een soort herkenning  die gepaard gaat met het gevoel Huizinga en zijn werk te kunnen begrijpen – sterker nog – het te kunnen ervaren.

Hoe Johan Huizinga te leren kennen – te bestuderen?

Ik wil Huizinga leren kennen! Ik wil dicht bij Johan Huizinga komen, hem begrijpen, mogelijk zelfs grijpen, hem tastbaar maken, benaderen, in zijn huid kruipen. Hem ervaren, beleven, invoelen. OK …….eerst maar – gewoon – me gedegen in de man verdiepen, hem bestuderen, onderzoek doen. Maar laat ik duidelijk zijn: “Ik wil hem – door en door – leren kennen!”

Hoe Johan Huizinga te leren kennen? Over deze vraag mijmerend val ik van de ene gedachte in de andere. In hoofdlijnen maak ik de volgende stappen: 1) Wil ik het werk van Johan Huizinga begrijpen dan moet ik de man zelf leren begrijpen. 2) Wil ik  de man begrijpen dan zal ik me ook in de tijd waarin hij leefde en zijn omgeving moeten verdiepen. Uiteindelijk wil ik een samenhangend beeld krijgen van werk, leven en tijd van Johan Huizinga. De vraag is dan: hoe dit te doen? Hoe een samenhangend beeld te krijgen van leven, werk en tijd van Johan Huizinga. En wel zo dat ik me in hem kan verplaatsen, als het ware in zijn huid kan kruipen, hem mogelijk zelfs kan ervaren. Goed, een zekere nuchterheid is op zijn plaats, laat ik als eerste stap een ordening aanbrengen in het gemijmer.

Grofweg denk ik dat ik Johan Huizinga kan leren kennen door me te verdiepen in:
1. Tijd, omgeving, leven en werk van Johan Huizinga zijn grootouders.

  •  Project: Jacob & Alida – over doopsgezinde wortels

2. Tijd, omgeving, leven en werk van Johan Huizinga zelf.

  • Project: De jonge Johan – Het Fin de Siècle in Groningen
  • Project: Geschonden leven – Huizinga 44/45

3. Zijn werk ‘Herfsttij der middeleeuwen’: ontstaan, geboorte en leven.

  • Project: 100 jaar Herfsttij

Hoe de relatie tussen Groningen en Johan Huizinga inzichtelijk te maken?

Hiervoor zijn de volgende projecten opgezet:

  • Project: Huizinga wandeling
  • Project: 140e geboortedag
  • Project: Huizinga website

Let wel: In het project ‘Jacob & Alida’ neemt de provincie Groningen een belangrijke plaats in. Het project ‘De jonge Johan’ is werkelijk een ode aan Groningen, het eindproduct zal ten tijde van het 400 jarig jubileum van de Rijks Universiteit Groningen worden gepresenteerd (1914). Het project ‘100 jaar Herfsttij’ zal Groningen, als ruimte voor schepping en zwangerschap van ‘Herfsttij’, in het zonnetje zetten.

Hoe ‘ervaren’ als methode van geschiedbeoefening toe te passen?

Gelezen op de boekomslag van ‘De sublieme historische ervaring’: “…………. is een rijpe vrucht van een oorspronkelijk en revolutionair denker. Frank Ankersmit roept met dit boek het einde af over een tijdperk van theoretische wildgroei, en kondigt een nieuw begin aan door in de beoefening van de geschiedenis de historische ervaring centraal te stellen. In ‘De sublieme historische ervaring’ bekritiseert Ankersmit de theoretische benaderingen in de filosofie en in de geschiedschrijving van de afgelopen eeuw, die geen ruimte hebben gelaten voor de ervaring. Hij koppelt vervolgens Huizinga’s idee van de historische sensatie aan het besef van de verloren tijd, en tilt beiden op naar de sublieme historische ervaring. Ankersmit vervlecht zijn persoonlijke geschiedenis met zijn pleidooi voor de erkenning van het primaat van de ervaring in de geschiedbeoefening.”

Hoe mijn onderzoeksmethoden er precies uit gaan zien weet ik nog niet maar het zal vast een mix worden van enerzijds de ervarings-methoden van:

–          ‘De historische sensatie’ (Johan Huizinga)
–          ‘De verloren tijd’ (Marcel Proust)
–          ‘De sublieme historische ervaring’ (Frank Ankersmit)

Anderzijds zal ik gangbare methode als een degelijke literatuurstudie, het volgen van colleges c.q. lezingen en het raadplegen van deskundigen – inclusief nazaten – toepassen.

Verder zal ik, laat zeggen, de ‘Jilles Cornelis’ methode volgen. Zolang ik me onbekwaam voel inzake het toepassen van bovenstaande ervarings-methoden zal ik een min of meer intuïtieve benadering volgen (deze zal zeker elementen uit bovenstaande ervarings-methoden zal bevatten). Zo lees ik, als ik iets van Huizinga lees, bij voorkeur de eerste druk, ik bekijk het boek van alle kanten, ruik eraan en probeer me – mede aan de hand van de vormgeving omslag en de soms aanwezige uitgevers advertenties – me te verplaatsen in de tijd dat het boek verscheen. Ik ga de plaatsen bezoeken waar Johan Huizinga gewoond en gewerkt heeft (zie Huizinga-wandeling), begraafplaatsen opzoeken. Het Huizinga archief bezoeken, zijn tekeningen bekijken.

Recent ben ik in het bezit gekomen van twee handgeschreven stukken welke Johan Huizinga tien dagen voor zijn overlijden heeft geschreven – over dichtbij komen gesproken!



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *